Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
МАЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖӘНЕ ВЕТЕРИНАРИЯ

ҚАЗАҚТЫҢ АҚБАС ТҰҚЫМЫНЫҢ ТҰҚЫМІШІЛІК ТИПТЕРІНІҢ БҰҚАШЫҚТАРЫН ӨСУІ МЕН ДАМУЫН САЛЫСТЫРМАЛЫ БАҒАЛАУ

Нұркен Губашев 1 , Алия Ахметалиева 2 , Тлеген Амангалиев 3 , Рухан Кулбаев 1 , Марклен Шукуров 4

1 «Батыс Қазақстан Жангір хан атындағы аграрлық-техникалық университеті»; 2 «Батыс Қазақстан Жангір хан атындағы аграрлық-техникалық университеті»; 3 «Батыс Қазақстан Жангір хан атындағы аграрлық-техникалық университеті» КеАҚ; 4 «Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті» КеАҚ

doi.org/10.37884/4-2025/14 Бет. 130-142 Қабылданды 21.11.2025 Жарияланды 30.12.2025

Аңдатпа

Мақалада Батыс Қазақстан облысындағы "Сұлтан"ШҚ жағдайында өсірілетін қазақ ақбас тұқымды бұқалардың өсімі мен дамуының салыстырмалы бағалау нәтижелері келтірілген. Зерттеуге туғаннан 18 айға дейінгі тірілей салмағының динамикасы, орташа тәуліктік өсуі, дене өлшемдері мен индекстерінің өсу коэффициенттері талдау келтірілген. Анкатылық іріленділіген тип  ең үлкен тірілей салмақ (15 айда 425,6 кг және 18 айда 498,5 кг) және 12-15 ай аралығында 1115,8 г жететін максималды орташа тәуліктік өсімді көрсетті.

Заволжский тип аралық көрсеткіштерге ие болды (15 айда 417,5 кг), ал Шағатай тұқыл типі бұқашықтары төмен көрсеткіштерге ие болды және сырт пішіні бойынша ақтам типті болды (15 айда 400,6 кг).

Дене өлшемдердің улердің жоғарылау коэффициенттері анката типіндегі кеуде формаларының айқын дамуын көрсетті (кеуде тереңдігінің 2,75 есе артуы). Барлық ішкі түрлер тұқым стандартынан едәуір асып түсті, бұл жоғары генетикалық потенциалды және фермадағы асыл тұқымды жұмыстың тиімділігін растайды.

Барлық тұқым ішілік типтерінің бұқашыштары тұқым стандартынан едәуір асып түсті, бұл жоғары генетикалық потенциалды және шаруашылықтағы асыл тұқымды жұмыстың тиімділігін растайды.

қазақ ақбас сиыры ішкі тұқымдық типтер жас малдың өсуі мен дамуы тірі салмақ орташа тәуліктік өсім экстерьер дене құрылысының индекстері ет өнімділігі

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. Джуламанов К.М. Влияние отдельных факторов внешней среды на весовой рост бычков казахской белоголовой породы [Текст] // Вестник мясного скотоводства: материалы Всерос. науч.-практ. конф. — Вып. 59. — Т. I. — Оренбург, 2006. — С. 76–79.
  2. 2. Жузенов Ш.А., Жусупов М., Кулиев Т.М. Как правильно выращивать бычков казахской белоголовой породы до высоких кондиций [Текст] // Агроинформ. — 2006. — № 8. — С. 17–18.
  3. 3. Жузенов Ш.А., Жусупов М. Результаты оценки бычков казахской белоголовой породы по продуктивным качествам [Текст] // Agri Тех: Первая международная конференция по сельскому хозяйству. — Астана, 2006. — С. 65–66.
  4. 4. Крючков В.Д., Жузенов Ш.А., Сейтмуратов А. и др. Оценка быков пород мясных по нагульным качествам [Текст] // Животноводство, кормопроизводство и ветеринария. — 2006. — № 2. — С. 62–66.
  5. 5. Заверюха А.Х., Мазуровский Л.З., Заднепрянский И.П., Джуламанов К.М. Методы создания и характеристика заводского типа скота казахской белоголовой породы в племзаводе «Анкатинский» [Текст] // Совершенствование методов селекции и повышение продуктивности мясного скота: Тр. Всесоюз. НИИ мясн. скотоводства. — Оренбург, 1993. — С. 21-26.
  6. 6. Сатыгулов С., Мельдебеков А. Формирование и совершенствование генеалогической структуры комолого типа казахской белоголовой породы [Текст] // Вестник с.-х. науки Казахстана. — 2000. — № 4. — С. 54–59.
  7. 7. Гармаев Д.Ц. Эффективность выращивания бычков казахской белоголовой породы разных типов [Текст] // Зоотехния. — М., 2008. — С. 20–21.
  8. 8. Тлеуова Ж.О. Рост, развитие, мясная продуктивность скота казахской белоголовой породы комолого типа в условиях фермерских хозяйств Северного Казахстана: автореф. дис. канд. с.-х. наук: 06.02.04 [Текст]. — Астана, 2008. — 23 с.
  9. 9. Бозымов К.К., Насамбаев Е.Г., Тулебаев Б.Т., Губашев Н.М. Экстерьерно-конституциональные особенности скота анкатинского укрупненного типа [Текст]. — Уральск: Каз. гос. ИНТИ, Западно-Казахстанский ЦНТИ, ИЛ №7, 2000. — 3 с.
  10. 10. Насамбаев Е.Г., Тулебаев Б.Т., Губашев Н.М. Совершенствование анкатинского укрупненного типа казахской белоголовой породы [Текст] // Образование и наука в современных условиях развития Казахстана: материалы международной науч.-практ. конференции, посвященной 70-летию Западно-Казахстанского государственного университета. — Уральск, 2002. — С. 196–198.
  11. 11. Губашев Н.М., Туралиев И.Р., Туралиев Е.И., Тулебаев Б.Т. Совершенствование комолого заводского типа в племзаводе ТОО «Чапаевский» [Текст] // Индустриально-инновационная политика: состояние и перспективы развития: материалы международной науч.-практ. конф., 29 июня 2006 г., ЗКАТУ им. Жангир хана. — Уральск, 2006. — С. 91–93.
  12. 12. Patterns of Growth and Development in Cattle: A Seminar in the EEC Programme of Coordination of Research on Beef Production held at Ghent, October 11–13, 1977 [Текст]. — 1st ed. — [place of publication not specified], 1978. — 1 vol.
  13. 13. Gundersen K., Anas M. Developmental Programming and Postnatal Modulations of Muscle Development in Ruminants [Текст] // Biology (Basel). — 2025. — Vol. 14, No. 8. — Article 929. — DOI: 10.3390/biology14080929.
  14. 14. Nyman S., Johansson A.M., Palucci V., Schönherz A.A., Guldbrandtsen B., Hinrichs D., de Koning D.-J. Inbreeding and pedigree analysis of the European red dairy cattle [Текст] // Genetics Selection Evolution. — 2022. — Vol. 54, Article 70. — DOI: 10.1186/s12711-022-00761-3.
  15. 15. MacNeil M.D. Invited review: research contributions from seventy-five years of breeding Line 1 Hereford cattle at Miles City, Montana [Текст] // Journal of Animal Science. — 2009. — Vol. 87, No. 8. — P. 2489–2501. — DOI: 10.2527/jas.2009-1909.
  16. 16. Akayezu J.M., Lynn J.G., Otterby D.E., Hansen V.P., Johnson D.G. Evaluation of starter feeds for calves containing different amounts of crude protein on the growth of Holstein calves [Текст] // J. Dairy Sci. — 1994. — Vol. 77. — P. 1882–1889.
  17. 17. Nugmanova, A., Akhmetaliyeva, A., Nassambayev, Y., et al. Assessment of Breeding Qualities of Kazakh White-Headed Bulls by Testing Their Productivity, American Journal of Animal and Veterinary Sciences. - 2024. - Vol. 19. Iss. 3. - Р. 257-264 https://doi.org/10.3844/ajavsp.2024.257.264
  18. 18. Kulpiisova, A.;Yessengaliyev, K.; Kassimova, G.;Kozhakhmetova, A.; Kadraliyeva, B.;Rustem, A.; Temirzhanova, A.;Burambayeva, N.; Chylbak-ool, S.;Pakhomova, E.; et al. Utilization ofAssisted Reproductive Technologiesin Breeding Auliekol Cattle: AComparative Study. Life 2024, 14,1167. https://doi.org/10.3390/life14091167
  19. 19. Assessment of Breeding Qualities of Kazakh White-Headed Bulls by Testing Their Productivity статья American Journal of Animal and Veterinary Sciences. - 2024. - Vol. 19. Iss. 3. - Р. 257-264 https://doi.org/10.3844/ajavsp.2024.257.264
  20. 20. Наметов А.М., Бейшова И.С., Белая Е.В., Ульянова Т.В., Черняева С.А. (2022). Оценка взаимосвязи полиморфизмов генов соматотропного каскада с ростовыми характеристиками крупного рогатого скота. Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты, (3(95)), 21–30.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. ҚАЗАҚТЫҢ АҚБАС ТҰҚЫМЫНЫҢ ТҰҚЫМІШІЛІК ТИПТЕРІНІҢ БҰҚАШЫҚТАРЫН ӨСУІ МЕН ДАМУЫН САЛЫСТЫРМАЛЫ БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler. 4 (108) (Dec. 2025), 130–142. DOI:https://doi.org/10.37884/4-2025/14.
(1)ҚАЗАҚТЫҢ АҚБАС ТҰҚЫМЫНЫҢ ТҰҚЫМІШІЛІК ТИПТЕРІНІҢ БҰҚАШЫҚТАРЫН ӨСУІ МЕН ДАМУЫН САЛЫСТЫРМАЛЫ БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler 2025, No. 4 (108), 130-142. https://doi.org/10.37884/4-2025/14.
ҚАЗАҚТЫҢ АҚБАС ТҰҚЫМЫНЫҢ ТҰҚЫМІШІЛІК ТИПТЕРІНІҢ БҰҚАШЫҚТАРЫН ӨСУІ МЕН ДАМУЫН САЛЫСТЫРМАЛЫ БАҒАЛАУ. (2025). Izdenister Natigeler, 4 (108), 130-142. https://doi.org/10.37884/4-2025/14
ҚАЗАҚТЫҢ АҚБАС ТҰҚЫМЫНЫҢ ТҰҚЫМІШІЛІК ТИПТЕРІНІҢ БҰҚАШЫҚТАРЫН ӨСУІ МЕН ДАМУЫН САЛЫСТЫРМАЛЫ БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 4 (108), p. 130–142, 2025. DOI: 10.37884/4-2025/14. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1147. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ҚАЗАҚТЫҢ АҚБАС ТҰҚЫМЫНЫҢ ТҰҚЫМІШІЛІК ТИПТЕРІНІҢ БҰҚАШЫҚТАРЫН ӨСУІ МЕН ДАМУЫН САЛЫСТЫРМАЛЫ БАҒАЛАУ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 4 (108) (December): 130-42. https://doi.org/10.37884/4-2025/14.
“ҚАЗАҚТЫҢ АҚБАС ТҰҚЫМЫНЫҢ ТҰҚЫМІШІЛІК ТИПТЕРІНІҢ БҰҚАШЫҚТАРЫН ӨСУІ МЕН ДАМУЫН САЛЫСТЫРМАЛЫ БАҒАЛАУ” (2025) Izdenister natigeler, (4 (108), pp. 130–142. doi:10.37884/4-2025/14.
[1]“ҚАЗАҚТЫҢ АҚБАС ТҰҚЫМЫНЫҢ ТҰҚЫМІШІЛІК ТИПТЕРІНІҢ БҰҚАШЫҚТАРЫН ӨСУІ МЕН ДАМУЫН САЛЫСТЫРМАЛЫ БАҒАЛАУ”, Izdenister natigeler, no. 4 (108), pp. 130–142, Dec. 2025, doi: 10.37884/4-2025/14.
“ҚАЗАҚТЫҢ АҚБАС ТҰҚЫМЫНЫҢ ТҰҚЫМІШІЛІК ТИПТЕРІНІҢ БҰҚАШЫҚТАРЫН ӨСУІ МЕН ДАМУЫН САЛЫСТЫРМАЛЫ БАҒАЛАУ”. Izdenister Natigeler, no. 4 (108), Dec. 2025, pp. 130-42, https://doi.org/10.37884/4-2025/14.
“ҚАЗАҚТЫҢ АҚБАС ТҰҚЫМЫНЫҢ ТҰҚЫМІШІЛІК ТИПТЕРІНІҢ БҰҚАШЫҚТАРЫН ӨСУІ МЕН ДАМУЫН САЛЫСТЫРМАЛЫ БАҒАЛАУ”. Izdenister natigeler, no. 4 (108) (December 30, 2025): 130–142. Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1147.
1.ҚАЗАҚТЫҢ АҚБАС ТҰҚЫМЫНЫҢ ТҰҚЫМІШІЛІК ТИПТЕРІНІҢ БҰҚАШЫҚТАРЫН ӨСУІ МЕН ДАМУЫН САЛЫСТЫРМАЛЫ БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Dec. 30 [cited 2026 Sep. 15];(4 (108):130-42. Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1147
1.ҚАЗАҚТЫҢ АҚБАС ТҰҚЫМЫНЫҢ ТҰҚЫМІШІЛІК ТИПТЕРІНІҢ БҰҚАШЫҚТАРЫН ӨСУІ МЕН ДАМУЫН САЛЫСТЫРМАЛЫ БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler. 2025;(4 (108):130-142. doi:10.37884/4-2025/14