Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ, АГРОХИМИЯ, АЗЫҚ ӨНДІРУ, АГРОЭКОЛОГИЯ

ЗЫҒЫР ТҰҚЫМЫНА АРНАЛҒАН ҚОРҒАНЫШ-ЫНТАЛАНДЫРҒЫШ ҚҰРАМДАРДЫҢ ТИІМДІЛІГІН ЗЕРТХАНА ЖАҒДАЙЫНДА КЕШЕНДІ ФИТОЭКСПЕРТИЗА НЕГІЗІНДЕ БАҒАЛАУ

Гүлнар Қожабаева 1 , Гүлсім Копирова 2 , Надира Султанова 1 , Назым Касембаева 2

1 «Ж.Жиембаев атындағы Қазақ өсімдік қорғау және карантин ҒЗИ» ЖШС; 2 «Ж. Жиембаев атындағы Қазақ өсімдік қорғау және карантин ҒЗИ» ЖШС

doi.org/10.37884/03-1-2025/13 Қабылданды 21.07.2025 Жарияланды 15.10.2025

Аңдатпа

Мақала зығыр тұқымын себу алдындағы өңдеуге арналған қорғаныш-ынталандырғыш құрамдардың (ҚЫҚ) тиімділігіне арналған. Тұқымдарға жүргізілген фитосараптама нәтижесінде Alternaria, Mucor зең саңырауқұлақтары мен Pseudomonas, Xanthomonas туыстарына жататын бактериялар анықталды.

ҚЫҚ қолдану тұқымның себу сапасына кері әсер етпей, керісінше, оларды бақылау деңгейінде немесе одан да жоғары деңгейде сақтауға мүмкіндік берді. Патогенді микрофлораның айтарлықтай тежелуі байқалды: ауру тұқымдардың мөлшері бақылауда 14,6 %-дан тәжірибелік нұсқаларда 0,6–14,7 %-ға дейін төмендеді (эталон - 0,6 %). Зерттеу нәтижесінде ең тиімді ҚЫҚ комбинациялары іріктеліп алынды.

Нәтижелер көрсеткендей, фитосараптама негізінде таңдалған ҚЫҚ тұқымдардың фитосанитарлық жағдайын жақсартып, зығыр өсімдігінің толыққанды дамуына ықпал етеді. Іріктелген ҚЫҚ комбинациялары алдағы далалық зерттеулерде қолданылатын болады.

зығыр фитосараптама аурулар қорғаныш-ынталандырғыш құрам фунгицид инсектицид, өсу стимуляторы

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. FAO. The State of Food and Agriculture 2023 - Revealing the true cost of food to transform agrifood systems. – Rome, 2023 https://doi.org/10.4060/cc7724en
  2. 2. Атабаева С.Д. Агробиологические особенности и урожайность различных сортов льна масличного в условиях Северного Казахстана [Teкст] / С.Д. Атабаева // Вестник науки Казахского агротехнического университета им. С. Сейфуллина, (3). - 2018. - С. 55-62.
  3. 3. Berglund О. Flax as a crop for industrial applications [Text] / О. Berglund // Industrial Crops and Products, 25(2). - 2007. - Р. 215-227.
  4. 4. Kudryavtsev N.A. Herbological and agrotechnological approaches to weeding plants in modern flax growing [Text] / N.A. Kudryavtsev, L.A. Zaitseva, O.A. Savoskina, S.I. Chebanenko // Caspian journal of environmental sciences. - 2021. - Vol. 19(5). - P. 903-908. DOI: 10.22124/cjes.2021.5263
  5. 5. Novakovskiy R.O. Data on genetic polymorphism of flax (Linum usitatissimum L.) pathogenic fungi of Fusarium, Colletotrichum, Aureobasidium, Septoria and Melampsora genera [Text] / R.O. Novakovskiy, E.M. Dvorianinova, T.A. Rozhmina, E.N. Pushkova, L.V. Povkhova, A.V. Snezhkina, G.S. Krasnov, A.V. Kudryavtseva, N.V. Melnikova, A.A. Dmitriev, A.A. Gryzunov // Data in Brief. - 2020. - T. 31. Article number 105710. DOI: 10.1016/j.dib.2020.105710.
  6. 6. Samsonova A. A genomic blueprint of flax fungal parasite Fusarium oxysporum f. sp. Lini [Text] / A. Samsonova, A. Kanapin, M. Bankin, A. Logachev, M. Gretsova, T. Rozhmina, M. Samsonova // International Journal of Molecular Sciences. - 2021. - Vol. 22(5). Article number 2665. DOI: 103390/ijms22052665.
  7. 7. Stafecka I., Grauda D., Stramcale S. The evolution of disease resistance of flax genotypes in relation to environmental factors [Text] / I. Stafecka, D. Grauda, S. Stramcale // Zemdirbyste-Agriculture. - 2019. Vol. 106 (4). - P. 367–375. DOI: 10.13080/z-a. 2019.106.047.
  8. 8. Cheng Y. Molecular diagnostics and pathogenesis of flax fungal pathogens on bast fber crops [Text] / Y. Cheng, X. Tang, Ch. Gao, J. Li, J. Chen, L. Guo, T. Wang, J. Xu // Pathogens. - 2020. No. 9 (3). - P. 223-242. DOI: 10.3390/pathogens9030223.
  9. 9. Калиев С.К. Селекция высокоурожайных сортов льна масличного для условий Северного Казахстана [Teкст] / С.К. Калиев // Вестник сельскохозяйственной науки Казахстана, 2020 (1), С. 33-38.
  10. 10. Абенов Е.М. Влияние различных способов основной обработки почвы на урожайность льна масличного в условиях Костанайской области [Teкст] / Е.М. Абенов // Аграрная наука Евро-Северо-Востока, 2019(3), 45-51.
  11. 11. Снежинский А.А. Влияние защитно-стимулирующих составов при предпосевной обработке семян на семенную инфекцию, полевую всхожесть и развитие болезней в посевах льна-долгунца [Teкст] / А.А. Снежинский // Земледелие и растениеводство. - 2023;(2):50-54.
  12. 12. Бекежанова М. Эффективность протравителей против болезней льна в условиях Алматинской области [Teкст] / М. Бекежанова, Н. Султанова, У. Есимов, Ж. Нурманов, Н. Райсова // Ізденістер, нәтижелер - Исследования, результаты. №2(98) 2023. - С. 182-189. https://doi.org/10.37884/2-2023/18
  13. 13. ГОСТ 12044-93. «Семена сельскохозяйственных культур». - М., 1993. - С.145-156.
  14. 14. Билай В.И. Микроорганизмы – возбудители болезней растений [Teкст] / В.И. Билай, Р.И. Гвоздяк, И.Г. Скрипаль // Справочник. - Киев: Наукова думка, 1988. - С. 550.
  15. 15. Наумова Н.А. Анализ семян на грибную и бактериальную инфекцию [Teкст] / Н.А. Наумова // Л.: Колос, 1970. - С. 208.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. ЗЫҒЫР ТҰҚЫМЫНА АРНАЛҒАН ҚОРҒАНЫШ-ЫНТАЛАНДЫРҒЫШ ҚҰРАМДАРДЫҢ ТИІМДІЛІГІН ЗЕРТХАНА ЖАҒДАЙЫНДА КЕШЕНДІ ФИТОЭКСПЕРТИЗА НЕГІЗІНДЕ БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler. 03-1(special) (Oct. 2025). DOI:https://doi.org/10.37884/03-1-2025/13.
(1)ЗЫҒЫР ТҰҚЫМЫНА АРНАЛҒАН ҚОРҒАНЫШ-ЫНТАЛАНДЫРҒЫШ ҚҰРАМДАРДЫҢ ТИІМДІЛІГІН ЗЕРТХАНА ЖАҒДАЙЫНДА КЕШЕНДІ ФИТОЭКСПЕРТИЗА НЕГІЗІНДЕ БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler 2025, No. 03-1(special). https://doi.org/10.37884/03-1-2025/13.
ЗЫҒЫР ТҰҚЫМЫНА АРНАЛҒАН ҚОРҒАНЫШ-ЫНТАЛАНДЫРҒЫШ ҚҰРАМДАРДЫҢ ТИІМДІЛІГІН ЗЕРТХАНА ЖАҒДАЙЫНДА КЕШЕНДІ ФИТОЭКСПЕРТИЗА НЕГІЗІНДЕ БАҒАЛАУ. (2025). Izdenister Natigeler, 03-1(special). https://doi.org/10.37884/03-1-2025/13
ЗЫҒЫР ТҰҚЫМЫНА АРНАЛҒАН ҚОРҒАНЫШ-ЫНТАЛАНДЫРҒЫШ ҚҰРАМДАРДЫҢ ТИІМДІЛІГІН ЗЕРТХАНА ЖАҒДАЙЫНДА КЕШЕНДІ ФИТОЭКСПЕРТИЗА НЕГІЗІНДЕ БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 03-1(special), 2025. DOI: 10.37884/03-1-2025/13. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1069. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ЗЫҒЫР ТҰҚЫМЫНА АРНАЛҒАН ҚОРҒАНЫШ-ЫНТАЛАНДЫРҒЫШ ҚҰРАМДАРДЫҢ ТИІМДІЛІГІН ЗЕРТХАНА ЖАҒДАЙЫНДА КЕШЕНДІ ФИТОЭКСПЕРТИЗА НЕГІЗІНДЕ БАҒАЛАУ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 03-1(special) (October). https://doi.org/10.37884/03-1-2025/13.
“ЗЫҒЫР ТҰҚЫМЫНА АРНАЛҒАН ҚОРҒАНЫШ-ЫНТАЛАНДЫРҒЫШ ҚҰРАМДАРДЫҢ ТИІМДІЛІГІН ЗЕРТХАНА ЖАҒДАЙЫНДА КЕШЕНДІ ФИТОЭКСПЕРТИЗА НЕГІЗІНДЕ БАҒАЛАУ” (2025) Izdenister natigeler [Preprint], (03-1(special). doi:10.37884/03-1-2025/13.
[1]“ЗЫҒЫР ТҰҚЫМЫНА АРНАЛҒАН ҚОРҒАНЫШ-ЫНТАЛАНДЫРҒЫШ ҚҰРАМДАРДЫҢ ТИІМДІЛІГІН ЗЕРТХАНА ЖАҒДАЙЫНДА КЕШЕНДІ ФИТОЭКСПЕРТИЗА НЕГІЗІНДЕ БАҒАЛАУ”, Izdenister natigeler, no. 03-1, Oct. 2025, doi: 10.37884/03-1-2025/13.
“ЗЫҒЫР ТҰҚЫМЫНА АРНАЛҒАН ҚОРҒАНЫШ-ЫНТАЛАНДЫРҒЫШ ҚҰРАМДАРДЫҢ ТИІМДІЛІГІН ЗЕРТХАНА ЖАҒДАЙЫНДА КЕШЕНДІ ФИТОЭКСПЕРТИЗА НЕГІЗІНДЕ БАҒАЛАУ”. Izdenister Natigeler, no. 03-1(special), Oct. 2025, https://doi.org/10.37884/03-1-2025/13.
“ЗЫҒЫР ТҰҚЫМЫНА АРНАЛҒАН ҚОРҒАНЫШ-ЫНТАЛАНДЫРҒЫШ ҚҰРАМДАРДЫҢ ТИІМДІЛІГІН ЗЕРТХАНА ЖАҒДАЙЫНДА КЕШЕНДІ ФИТОЭКСПЕРТИЗА НЕГІЗІНДЕ БАҒАЛАУ”. Izdenister natigeler, no. 03-1(special) (October 15, 2025). Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1069.
1.ЗЫҒЫР ТҰҚЫМЫНА АРНАЛҒАН ҚОРҒАНЫШ-ЫНТАЛАНДЫРҒЫШ ҚҰРАМДАРДЫҢ ТИІМДІЛІГІН ЗЕРТХАНА ЖАҒДАЙЫНДА КЕШЕНДІ ФИТОЭКСПЕРТИЗА НЕГІЗІНДЕ БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Oct. 15 [cited 2026 Sep. 15];(03-1(special). Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1069
1.ЗЫҒЫР ТҰҚЫМЫНА АРНАЛҒАН ҚОРҒАНЫШ-ЫНТАЛАНДЫРҒЫШ ҚҰРАМДАРДЫҢ ТИІМДІЛІГІН ЗЕРТХАНА ЖАҒДАЙЫНДА КЕШЕНДІ ФИТОЭКСПЕРТИЗА НЕГІЗІНДЕ БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler. 2025;(03-1(special). doi:10.37884/03-1-2025/13