ҚАРАӨЗЕК ӨЗЕНІ ИХТИОФАУНАСЫНЫҢ ТҮРЛІК ҚҰРАМЫ  (СЫРДАРИЯ БАССЕЙНІ)

Фариза Амирбекова; Элеонора Кожабаева; Перизат Нұрлыбекова; Саламат Қарлыбайұлы; Замира Болатбекова; Ғалымжан Исхахов

doi:10.37884/3-2025/37

Аңдатпа

Алғышарттар мен мақсаты. Қараөзек өзені Сырдария бассейінде маңызы бар өзендердің бірі болып табылады. Соңғы жылдары Қараөзек өзені ихтиофанасының түрлік құрамын анықтау және қазіргі жағдайына баға беру мақсатында зерттеулер жүргізілді. Осыған байланысты Қараөзек өзенінің ихтиофаунасының қазіргі түрлік құрамын анықтап баға беру үлкен маңызға ие.

Материалдар және әдістер. Ихтиофауналық құрамын анықтау үшін өзенге ау құрылып, ауға түскен балықтардың түрлік құрамы анықталды, сонымен қатар балықтардың ұзындығы, салмағы және қоңдылығы анықталып баға берілді.

Нәтиже. Біз зерттеген өзеннің ихтиофаунасында балықтың 11 түрі кездесті: оның 7 түрі аборигенді және 4 түрі бөгде балық түрлері. Барлық ауланған балықтар 7 тұқымдасқа жатады: Cyprinidae, Leuciscidae, Acheilognathidae, Xenocyprididae, Gobionidae, Percidae, Gobiidae. Ауланған балықтардың ішінде ең көп таралған түрлері тұқылар тұқымдасына жатады. Қараөзек өзенінде ихтиофаунасында тіршілік ететін аборигенді балық түрлерінің үлесі бөгде балық түрлеріне жоғары және жалпы көлемінің 54,4% құрайды. Жұмыс нәтижелері бойынша Қараөзек өзенінің ихтиофаунасының түрлік құрамы анықталды және аборигенді түрлердің ихтиофауналық құрамының қазіргі жағдайына баға берілді.

Қорытынды. Алынған нәтижелер бойынша Қараөзек өзенінің суының гидрохимиялық көрсеткіштерінде қатты өзгерістер жоқ, судағы гидробионттардың және балықтардың тіршілік етуіне қауіп тудырмайды. Ихтиофаунасында аборигендік балықтардың түрлік құрамы сақталған, аборигенді балық түрлеріне бөгде балық түрлерінің қатты әсер етпейдігін көрсетті.

Қараөзек өзені аборигенді бөгде ихтиофауна қауымдастық құрамы алуантүрлілік

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1 Revenga C., Campbell I., Abell R., De Villiers P., Bryer M. Prospects for monitoring freshwater ecosystems towards the 2010 targets. Philosophical Transactions of the Royal Society. 2005. B: Biological Sciences, 360(1454), 397-413. https://doi.org/10.1098/rstb.2004.1595
2 Dudgeon D., Arthington A.H., Gessner M.O., Kawabata Z.I., Knowler D.J., Lévêque C., Sullivan C.A. Freshwater biodiversity: importance, threats, status and conservation challenges. Biological reviews, 2006. 81(2), 163-182. https://doi.org/10.1017/S1464793105006950
3 Su G., Logez M., Xu J., Tao S., Villéger S., Brosse S. Human impacts on global freshwater fish biodiversity. Science, 371(6531), 2021. – Р. 835-838. DOI:10.1126/science.abd3369
4 Мусина А., Нарбаева К., Жанабаева Ж., Кайпбаев Е., Таукебаев О. Оценка изменений и использования водных ресурсов реки Сырдарьи [Текст]: Мусина А., Нарбаева К., и др. // Izdenister Natigeler, 2023. – №4 (100). – С.186–199. https://doi.org/10.37884/4-2023/21
5 Ward J.V, Stanford J.A. The serial discontinuity concept: extending the model to floodplain rivers. Regulated rivers: research & management, 1995, 10(2‐4), 159-168. https://doi.org/10.1002/rrr.3450100211
6 Schlosser I.J. Flow regime, juvenile abundance, and the assemblage structure of stream fishes. Ecology, 1985, 66(5), 1484-1490. https://doi.org/10.2307/1938011
7 Ruuhijärvi J., Rask M., Vesala S., Westermark A., Olin M., Keskitalo J., Lehtovaara A. Recovery of the fish community and changes in the lower trophic levels in a eutrophic lake after a winter kill of fish. Hydrobiologia, 2010, 646, 145-158. https://doi.org/10.1007/s10750-010-0186-y
8 IUCN. (2008). Biodiversity indicators: What does species information tell us. Glad: IUCN Red List, 2. https://www.iucnredlist.org/ (дата обращения: 11.05.2024).
9 Мамилов Н.Ш., Беккожаева Д.К., Хабибуллин Ф.Х., Амирбекова Ф.Т., Кожабаева Э.Б., Сапаргалиева Н.С. Разнообразие и биология короткоцикличных видов рыб Южного Казахстана [Текст]: коллективная монография. – Алматы: Қазақ университеті, 2017. – 200 с.
10 Eschmeyer's Catalog of Fishes https://www.calacademy.org/scientists/projects/eschmeyers-catalog-of-fishes (дата обращения: 15.03.2024).
11 Бәйімбет Ә.А, Темірхан Р.С. Қазақстанның балық тәрізділері мен балықтарының қазақша-орысша анықтауышы [Текст]: Бәйімбет Ә.А, Темірхан Р.С. // – Алматы: Қазақ университеті. 1999. – 347 c.
12 Веселов Е.А. Определитель пресноводных рыб фауны СССР [Текст]:. пособие для учителей / Веселов Е.А. – М.: «Просвещение», 1977. – 238 с.
13 Правдин И.Ф. Руководство по изучению рыб [Текст]: Правдин И.Ф. // – М.: Пищевая промышленность, 1966. –376 с.
14 Лакин Г.Ф. Биометрия [Текст]: учебное пособие / Лакин Г.Ф. – М.: Высшая школа, 1980. –372 с.
15 Hammer Ø., Harper D.A.T., Paul D.R. Past: Paleontological Statistics Software Package for Education andData Analysis. Palaeontologia Electronica. 2001. Vol. 4, Issue 1, Art. 4: 9pp. http://palaeo-electronica.org/2001_1/past/issue1_01.htm
16 Алекин, ОА. (1970). Основы гидрохимии. Л.: 444.
17 Единая система классификации качества воды в водных объектах. Приказ Председателя Комитета по водным ресурсам МСХ РК от 9 ноября 2016 года № 151(с изменениями согласно приказа Председателя Комитета водного хозяйства Министерства водных ресурсов и ирригации РК от 20.03.2024 № 70.) – https://adilet.zan.kz/rus/docs/V1600014513 (дата обращения: 22.02.2024).
18 QGIS Development Team, (01.08.2021). QGIS 3.22.1. Geographic InformationSystem. Open-Source Geospatial Foundation Project: https://qgis.org/ (дата обращения: 01.08.2024).
19 Рыбы Казахстана:в 5-ти томах [Текст] / Митрофанов В.П., Дукравец Г.М., Сидорова А.Ф., Солонинова Л.Н. [и др.] // – Алма-Ата: Наука,1987. – Т.2. – С.32-50.
20 Богуцкая Н.Г., Насека А.М. Каталог бесчелюстных и рыб пресных и солоноватых вод России с номенклатурными и таксономическими комментариями [Текст]: монография. – М.: Товарищество научных изданий КМК, 2004. – 389 с. – ISBN 5-87317-177-7
21 Levin B.A., Simonov E.P., Ermakov O.A., Levina M.A., Interesova E.A., Kovalchuk O.M., Vekhov D.A. Phylogeny and phylogeography of the roaches, genus Rutilus (Cyprinidae), at the Eastern part of its range as inferred from mtDNA analysis. Hydrobiologia, 2017, 788, 33-46. DOI:10.1007/s10750-016-2984-3.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. ҚАРАӨЗЕК ӨЗЕНІ ИХТИОФАУНАСЫНЫҢ ТҮРЛІК ҚҰРАМЫ (СЫРДАРИЯ БАССЕЙНІ). Izdenister natigeler. 3 (107) (Sep. 2025), 388–396. DOI:https://doi.org/10.37884/3-2025/37.

(1)ҚАРАӨЗЕК ӨЗЕНІ ИХТИОФАУНАСЫНЫҢ ТҮРЛІК ҚҰРАМЫ (СЫРДАРИЯ БАССЕЙНІ). Izdenister natigeler 2025, No. 3 (107), 388-396. https://doi.org/10.37884/3-2025/37.

ҚАРАӨЗЕК ӨЗЕНІ ИХТИОФАУНАСЫНЫҢ ТҮРЛІК ҚҰРАМЫ (СЫРДАРИЯ БАССЕЙНІ). (2025). Izdenister Natigeler, 3 (107), 388-396. https://doi.org/10.37884/3-2025/37

ҚАРАӨЗЕК ӨЗЕНІ ИХТИОФАУНАСЫНЫҢ ТҮРЛІК ҚҰРАМЫ (СЫРДАРИЯ БАССЕЙНІ). Izdenister natigeler, [S. l.], n. 3 (107), p. 388–396, 2025. DOI: 10.37884/3-2025/37. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/962. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ҚАРАӨЗЕК ӨЗЕНІ ИХТИОФАУНАСЫНЫҢ ТҮРЛІК ҚҰРАМЫ (СЫРДАРИЯ БАССЕЙНІ)”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 3 (107) (September): 388-96. https://doi.org/10.37884/3-2025/37.

“ҚАРАӨЗЕК ӨЗЕНІ ИХТИОФАУНАСЫНЫҢ ТҮРЛІК ҚҰРАМЫ (СЫРДАРИЯ БАССЕЙНІ)” (2025) Izdenister natigeler, (3 (107), pp. 388–396. doi:10.37884/3-2025/37.

[1]“ҚАРАӨЗЕК ӨЗЕНІ ИХТИОФАУНАСЫНЫҢ ТҮРЛІК ҚҰРАМЫ (СЫРДАРИЯ БАССЕЙНІ)”, Izdenister natigeler, no. 3 (107), pp. 388–396, Sep. 2025, doi: 10.37884/3-2025/37.

“ҚАРАӨЗЕК ӨЗЕНІ ИХТИОФАУНАСЫНЫҢ ТҮРЛІК ҚҰРАМЫ (СЫРДАРИЯ БАССЕЙНІ)”. Izdenister Natigeler, no. 3 (107), Sept. 2025, pp. 388-96, https://doi.org/10.37884/3-2025/37.

“ҚАРАӨЗЕК ӨЗЕНІ ИХТИОФАУНАСЫНЫҢ ТҮРЛІК ҚҰРАМЫ (СЫРДАРИЯ БАССЕЙНІ)”. Izdenister natigeler, no. 3 (107) (September 30, 2025): 388–396. Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/962.

1.ҚАРАӨЗЕК ӨЗЕНІ ИХТИОФАУНАСЫНЫҢ ТҮРЛІК ҚҰРАМЫ (СЫРДАРИЯ БАССЕЙНІ). Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Sep. 30 [cited 2026 Sep. 15];(3 (107):388-96. Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/962

1.ҚАРАӨЗЕК ӨЗЕНІ ИХТИОФАУНАСЫНЫҢ ТҮРЛІК ҚҰРАМЫ (СЫРДАРИЯ БАССЕЙНІ). Izdenister natigeler. 2025;(3 (107):388-396. doi:10.37884/3-2025/37

[1] 1 Revenga C., Campbell I., Abell R., De Villiers P., Bryer M. Prospects for monitoring freshwater ecosystems towards the 2010 targets. Philosophical Transactions of the Royal Society. 2005. B: Biological Sciences, 360(1454), 397-413. https://doi.org/10.1098/rstb.2004.1595

[2] 2 Dudgeon D., Arthington A.H., Gessner M.O., Kawabata Z.I., Knowler D.J., Lévêque C., Sullivan C.A. Freshwater biodiversity: importance, threats, status and conservation challenges. Biological reviews, 2006. 81(2), 163-182. https://doi.org/10.1017/S1464793105006950

[3] 3 Su G., Logez M., Xu J., Tao S., Villéger S., Brosse S. Human impacts on global freshwater fish biodiversity. Science, 371(6531), 2021. – Р. 835-838. DOI:10.1126/science.abd3369

[4] 4 Мусина А., Нарбаева К., Жанабаева Ж., Кайпбаев Е., Таукебаев О. Оценка изменений и использования водных ресурсов реки Сырдарьи [Текст]: Мусина А., Нарбаева К., и др. // Izdenister Natigeler, 2023. – №4 (100). – С.186–199. https://doi.org/10.37884/4-2023/21

[5] 5 Ward J.V, Stanford J.A. The serial discontinuity concept: extending the model to floodplain rivers. Regulated rivers: research & management, 1995, 10(2‐4), 159-168. https://doi.org/10.1002/rrr.3450100211

[6] 6 Schlosser I.J. Flow regime, juvenile abundance, and the assemblage structure of stream fishes. Ecology, 1985, 66(5), 1484-1490. https://doi.org/10.2307/1938011

[7] 7 Ruuhijärvi J., Rask M., Vesala S., Westermark A., Olin M., Keskitalo J., Lehtovaara A. Recovery of the fish community and changes in the lower trophic levels in a eutrophic lake after a winter kill of fish. Hydrobiologia, 2010, 646, 145-158. https://doi.org/10.1007/s10750-010-0186-y

[8] 8 IUCN. (2008). Biodiversity indicators: What does species information tell us. Glad: IUCN Red List, 2. https://www.iucnredlist.org/ (дата обращения: 11.05.2024).

[9] 9 Мамилов Н.Ш., Беккожаева Д.К., Хабибуллин Ф.Х., Амирбекова Ф.Т., Кожабаева Э.Б., Сапаргалиева Н.С. Разнообразие и биология короткоцикличных видов рыб Южного Казахстана [Текст]: коллективная монография. – Алматы: Қазақ университеті, 2017. – 200 с.

[10] 10 Eschmeyer's Catalog of Fishes https://www.calacademy.org/scientists/projects/eschmeyers-catalog-of-fishes (дата обращения: 15.03.2024).

[11] 11 Бәйімбет Ә.А, Темірхан Р.С. Қазақстанның балық тәрізділері мен балықтарының қазақша-орысша анықтауышы [Текст]: Бәйімбет Ә.А, Темірхан Р.С. // – Алматы: Қазақ университеті. 1999. – 347 c.

[12] 12 Веселов Е.А. Определитель пресноводных рыб фауны СССР [Текст]:. пособие для учителей / Веселов Е.А. – М.: «Просвещение», 1977. – 238 с.

[13] 13 Правдин И.Ф. Руководство по изучению рыб [Текст]: Правдин И.Ф. // – М.: Пищевая промышленность, 1966. –376 с.

[14] 14 Лакин Г.Ф. Биометрия [Текст]: учебное пособие / Лакин Г.Ф. – М.: Высшая школа, 1980. –372 с.

[15] 15 Hammer Ø., Harper D.A.T., Paul D.R. Past: Paleontological Statistics Software Package for Education andData Analysis. Palaeontologia Electronica. 2001. Vol. 4, Issue 1, Art. 4: 9pp. http://palaeo-electronica.org/2001_1/past/issue1_01.htm

[16] 16 Алекин, ОА. (1970). Основы гидрохимии. Л.: 444.

[17] 17 Единая система классификации качества воды в водных объектах. Приказ Председателя Комитета по водным ресурсам МСХ РК от 9 ноября 2016 года № 151(с изменениями согласно приказа Председателя Комитета водного хозяйства Министерства водных ресурсов и ирригации РК от 20.03.2024 № 70.) – https://adilet.zan.kz/rus/docs/V1600014513 (дата обращения: 22.02.2024).

[18] 18 QGIS Development Team, (01.08.2021). QGIS 3.22.1. Geographic InformationSystem. Open-Source Geospatial Foundation Project: https://qgis.org/ (дата обращения: 01.08.2024).

[19] 19 Рыбы Казахстана:в 5-ти томах [Текст] / Митрофанов В.П., Дукравец Г.М., Сидорова А.Ф., Солонинова Л.Н. [и др.] // – Алма-Ата: Наука,1987. – Т.2. – С.32-50.

[20] 20 Богуцкая Н.Г., Насека А.М. Каталог бесчелюстных и рыб пресных и солоноватых вод России с номенклатурными и таксономическими комментариями [Текст]: монография. – М.: Товарищество научных изданий КМК, 2004. – 389 с. – ISBN 5-87317-177-7

[21] 21 Levin B.A., Simonov E.P., Ermakov O.A., Levina M.A., Interesova E.A., Kovalchuk O.M., Vekhov D.A. Phylogeny and phylogeography of the roaches, genus Rutilus (Cyprinidae), at the Eastern part of its range as inferred from mtDNA analysis. Hydrobiologia, 2017, 788, 33-46. DOI:10.1007/s10750-016-2984-3.