Аңдатпа
Бұл мақалада Шу өзенінің физика-географиялық және гидрологиялық сипаттамалары, сондай-ақ оның бассейніне антропогендік жүктеменің теориялық талдауы қарастырылған. Шу өзені Орталық Азияның табиғи және әлеуметтік-экономикалық ландшафтының маңызды элементі болып табылады және оның экологиялық тұтастығы аймақтың тұрақты дамуын және табиғи байлықты сақтауды қамтамасыз ету үшін кешенді тәсіл мен халықаралық ынтымақтастықты талап етеді.
Өзен бассейнінің су ресурстарына адам қызметінің әсерін жүйелі бағалауға арналған әзірленген әдістеме мен блок-схема келтірілген. Антропогендік әсердің негізгі параметрлерін анықтауға және су экожүйелерінің экологиялық тұрақтылығын сақтау контекстінде тәуекелдерді тиімді басқарудың жаңа тәсілдерін әзірлеуге баса назар аударылады. Антропогендік жүктемені бағалау үшін келесі сипаттамалар қарастырылған: климаттық, гидрологиялық, гидрохимиялық, су шаруашылық. Сонымен қатар, қосымша параметр ретінде деректерді бақылау және талдау ұсынылады, бұл өзен бассейнінің жағдайына әртүрлі факторлардың әсерін тереңірек түсінуге және болжамдардың дәлдігін арттыруға мүмкіндік береді. Ұсынылған әдістеме мен әзірленген құралдарды басқа аймақтарда ұқсас ғылыми-зерттеу базаларын құру үшін пайдалануға болады, бұл су ресурстарын мақсатты және негізделген басқаруға және қоршаған ортаны қорғауға ықпал етеді. Ұсынылған тәсілдерді жүзеге асыру қазіргі экологиялық мәселелерді түсінуді жақсартуға ғана емес, сонымен қатар жағымсыз әсерлерді азайту және су экожүйелерінің ұзақ мерзімді тұрақтылығын қамтамасыз ету стратегияларын жасауға көмектеседі
01 Кіріспе
Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.
02 Әдебиеттер тізімі
- 1. Офис программ ОБСЕ в Астане, Отчет о научно-исследовательской работе по теме: «Оценка потребностей для сохранения важных глобально значимых водно-болотных угодий в бассейне реки Шу (в пределах территории Казахстана)», (Астана, 2023).
- 2. С.К. Алимкулов, А.А. Турсунова, С.К. Давлетгалиев, А.А. Сапарова Ресурсы речного стока Казахстана. Гидрометеорология и экология №3, 2018 – С.80-94.
- 3. Ж.Д. Достай, К.М. Кулебаев, А.М. Камалиев Гидрологический мониторинг на реках Шу - Таласского бассейна и его развитие. Гидрометеорология и экология №1, 2018 – С.84-91.
- 4. Достай Ж.Д. Природные воды Казахстана: ресурсы, режим, качество и прогноз. Водные ресурсы Казахстана: оценка, прогноз, управление (монография). – Алматы: 2012. – Т. 2. – 330 с.
- 5. Достай Ж.Д., Алимкулов С.К., Сапарова А.А. Водные ресурсы Казахстана: оценка, прогноз, управление. Ресурсы речного стока. Возобновляемые ресурсы поверхностных вод юга и юго-востока Казахстана. – Алматы: 2012. – Т. VII, кн. 2. – 360 с.
- 6. Ж.С. Мустафаев, А.Т. Козыкеева, А.М. Камалиев Климатический профиль водосборного бассейна реки Шу. Гидрометеорология и экология № 2, 2019 – С.38-49.
- 7. Кирейчева Л.В., Козыкеева А.Т., Даулетбай С.Д. Комплексное обустройство реки Шу.– Saarbrucken. Deutschland, 2016.–140 с.
- 8. Мустафаев Ж.С., Козыкеева А.Т., Мустафаев К.Ж., Даулетбай С.Д. Моделирование функционирования водосборов бассейна реки Шу при комплексном обустройстве // Гидрометеорология и экология, 2014.– № 2.– С.111-122.
- 9. Министерство водных ресурсов и ирригации Республики Казахстан Комитет по водным ресурсам Шу - Таласская бассейновая инспекция по регулированию использования и охраны водных ресурсов. Отчет о деятельности БИ за 2023 год.
- 10. Česonienė, L.; Šileikienė, D.; Dapkienė, M. Influence of Anthropogenic Load in River Basins on River Water Status: A Case Study in Lithuania. Land 2021, 10, 1312. https://doi.org/10.3390/land10121312. https://www.researchgate.net/publication/356670180_Influence_of_Anthropogenic_Load_in_River_Basins_on_River_Water_Status_A_Case_Study_in_Lithuania
- 11. Козыкеева А.Т., Jozef Mosiej, Тастемирова Б.Е. Комплексная оценка гидрохимического режима стока водосбора бассейна реки Тобыл. Ізденістер, нəтижелер – Исследования, результаты. №1 (81) 2019 - С.97-103