ВЛИЯНИЕ АТМОСФЕРНЫХ ОСАДКОВ НА УРОЖАЙНОСТЬ ЯРОВОЙ ПШЕНИЦЫ И ЯЧМЕНЯ В СУХОСТЕПНОЙ ЗОНЕ СЕВЕРНОГО КАЗАХСТАНА

И.И.  Жумагулов*; Б.О.  Амантаев; Н.К.  Муханов; Е.М.  Кульжабаев

doi:10.37884/3-2021/04

Аңдатпа

Жаздық бидайдың және арпаның өнімділігіне жауын-шашындардың әсерін зерттеу 2016-2019 ж.ж. С.Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық университетінің ғылыми –эксперименталды кампустың өндірістік танаптарында жүргізілді. Солтүстік Қазақстанның құрғақ далалы аймағында атмосфералық жауын-шашындардың жаздық бидайдың және арпаның өнімділігіне әсері зерттелді. Зерттелген жылдары жауын-шашындардың жауған мерзімдері мен мөлшерінің жаздық бидайдың және арпаның өнімділігіне әсері анықталды. Жалпы орташа жылдық жауын-шашындарды талдау бойынша өсу даму кезеңіндегі жауын-шашын орташа мөлшері 41% болды. Дәнді дақылдардың өнімділігі жауын-шашындардың жауған мерзіміне және мөлшеріне байланысты болғаны анықталды. Қыс кезеңінде танаптарда жиналған қар жамылғысы және көктем кезеңінде топырақтың бір метр қабатында өнімді ылғал қоры анықталды. Қар жамылғысының өнімділікке әсері анықталған жоқ. Зерттелген жылдарының мезгілдерінде біркелкі емес жауған жауын-шашындар жағдайында астық дақылдарының ылғалға талаптары бойынша қиын қыстау даму кезендерінде маусым және шілде айларындағы жауын-шашындар өнімділікке өте тиімді әсерін көрсетті. Осы айлардағы жауын-шашындарымен өнімділікпен корреляциясы жаздық жұмсақ бидайда 0,61, арпада 0,44 бірлік құрады. Астық дақылдарының даму кезеңдерінде айлар бойынша жауған жауын-шашындарға және ауа температурасына талдау жасалды. Зерттелген жылдарының нәтижелері бойынша астық дақылдарының өнімділігі елеулі айырмашылығын көрсетті. Зерттелген жылдар бойынша жауған жауын-шашындардың жиынтығы бойынша аса жоғары айырмашылығын көрсеткен жоқ. Қолайлы мерзімде (маусым-шілде) жауған жылдары бидайдың орташа өнімділігі 14,7 ц/га, арпаның өнімділігі 13,7 ц/га болды.

Атмосфералық жауын-шашын, дәнді-дақылдар, өнімділік, арпа, жаздық жұмсақ бидай, климат, өсіп-даму кезеңдері.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. В.И. Панов Потери атмосферных осадков с незащищенных полей в степном засушливом субрегионе, их существенное снижение и стабилизация гидроресурсного потенциала земледелия созданием лесомелиоративных (лесоаграрных) бассейновых агроэколандшафтов // Известия Самарского научного центра Российской академии наук, – т. 18, – №2, – 2016, – с. 472-478.
2. А.Б. Мустафина. Основные особенности влияния погодных условий на урожайность зерновых культур в Республике Татарстан // Гидрометеорологические исследования и прогнозы. – 2019. – №2(372). – с. 144-153.
3. Гольдварг Б.А., Боктаев М.В., Филиппов Е.Г., Донцова А.А. Влияние количества осадков в период вегетации на урожайность районированных сортов ярового ячменя в засушливой центральной зоне республики Калмыкия // Зерновое хозяйство России. – 2019 (5), – с.14-17.
4. Магафурова Ф.Ф., Хуснутдинов В.В. Урожайность и технологические качества зерна различных сортов гречихи в условиях предуральской зоны республики Башкортостан, //Известия Уфимского научного центра РАН, – №3-6, – 2018, – с. 34-36.
5. Hunt E. D. Svoboda, M., Wardlow B., Hubbard K., Hayes, M., Arkebauer, T. Monitoring the effects of rapid onset of drought on non-irrigated maize with agronomic data and climate -based drought indices// Agricultural and forest meteorology. – 2014. – T.191, – р.1-11.
6. Рахимова Е.В., Нургазина А.С., Бишимбаева Н.К. Влияние холодового стресса на ультраструктуру пыльников и микроспор ячменя // Ізденістер, нəтижелер – Исследования, результаты. – №1, – 2017. – с.176-184.
7. Жайлыбай К.Н., Кенбаев Б.К., Медеуова Г.Ж., Сагындыкова А.С. Агроэкологические основы формирования урожая ячменя в зависимости способов внесения удобрений в условиях орошаемого рисового земледелия // Ізденістер, нəтижелер – Исследования, результаты. – №4(84), – 2019. – с.136-143.
8. Сулейменова Н.Ш., Калыков Д.Б. Влияние изменения климата на функционирование АПК юго-востока Казахстана // Ізденістер, нəтижелер – Исследования, результаты, – №2, – 2019, – с. 226 – 279.
9. Сулейменова Н.Ш., Калыков Д.Б. Изменения климата и агропромышленный комплекс Алматинской области // Ізденістер, нəтижелер – Исследования, результаты, – №3, 2019, – с. 252 – 256.
10. Сулейменова Н.Ш., Орынбасарова Г.О. Продуктивность агроэкосистемы масличных культур в условиях изменения климата // Ізденістер, нəтижелер – Исследования, результаты, – №3, 2019, – с. 223-230.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2021. СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚ ДАЛАЛЫ АЙМАҒЫНДА ЖАЗДЫҚ БИДАЙ ЖӘНЕ АРПА ӨНІМДІЛІГІНЕ АТМОСФЕРАЛЫҚ ЖАУЫН ШАШЫННЫҢ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler. 3 (91) (Sep. 2021), 28–36. DOI:https://doi.org/10.37884/3-2021/04.

(1)СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚ ДАЛАЛЫ АЙМАҒЫНДА ЖАЗДЫҚ БИДАЙ ЖӘНЕ АРПА ӨНІМДІЛІГІНЕ АТМОСФЕРАЛЫҚ ЖАУЫН ШАШЫННЫҢ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler 2021, No. 3 (91), 28-36. https://doi.org/10.37884/3-2021/04.

СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚ ДАЛАЛЫ АЙМАҒЫНДА ЖАЗДЫҚ БИДАЙ ЖӘНЕ АРПА ӨНІМДІЛІГІНЕ АТМОСФЕРАЛЫҚ ЖАУЫН ШАШЫННЫҢ ӘСЕРІ. (2021). Izdenister Natigeler, 3 (91), 28-36. https://doi.org/10.37884/3-2021/04

СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚ ДАЛАЛЫ АЙМАҒЫНДА ЖАЗДЫҚ БИДАЙ ЖӘНЕ АРПА ӨНІМДІЛІГІНЕ АТМОСФЕРАЛЫҚ ЖАУЫН ШАШЫННЫҢ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 3 (91), p. 28–36, 2021. DOI: 10.37884/3-2021/04. Disponível em: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/49. Acesso em: 15 sep. 2026.

“СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚ ДАЛАЛЫ АЙМАҒЫНДА ЖАЗДЫҚ БИДАЙ ЖӘНЕ АРПА ӨНІМДІЛІГІНЕ АТМОСФЕРАЛЫҚ ЖАУЫН ШАШЫННЫҢ ӘСЕРІ”. 2021. Izdenister Natigeler, no. 3 (91) (September): 28-36. https://doi.org/10.37884/3-2021/04.

“СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚ ДАЛАЛЫ АЙМАҒЫНДА ЖАЗДЫҚ БИДАЙ ЖӘНЕ АРПА ӨНІМДІЛІГІНЕ АТМОСФЕРАЛЫҚ ЖАУЫН ШАШЫННЫҢ ӘСЕРІ” (2021) Izdenister natigeler, (3 (91), pp. 28–36. doi:10.37884/3-2021/04.

[1]“СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚ ДАЛАЛЫ АЙМАҒЫНДА ЖАЗДЫҚ БИДАЙ ЖӘНЕ АРПА ӨНІМДІЛІГІНЕ АТМОСФЕРАЛЫҚ ЖАУЫН ШАШЫННЫҢ ӘСЕРІ”, Izdenister natigeler, no. 3 (91), pp. 28–36, Sep. 2021, doi: 10.37884/3-2021/04.

“СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚ ДАЛАЛЫ АЙМАҒЫНДА ЖАЗДЫҚ БИДАЙ ЖӘНЕ АРПА ӨНІМДІЛІГІНЕ АТМОСФЕРАЛЫҚ ЖАУЫН ШАШЫННЫҢ ӘСЕРІ”. Izdenister Natigeler, no. 3 (91), Sept. 2021, pp. 28-36, https://doi.org/10.37884/3-2021/04.

“СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚ ДАЛАЛЫ АЙМАҒЫНДА ЖАЗДЫҚ БИДАЙ ЖӘНЕ АРПА ӨНІМДІЛІГІНЕ АТМОСФЕРАЛЫҚ ЖАУЫН ШАШЫННЫҢ ӘСЕРІ”. Izdenister natigeler, no. 3 (91) (September 30, 2021): 28–36. Accessed September 15, 2026. https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/49.

1.СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚ ДАЛАЛЫ АЙМАҒЫНДА ЖАЗДЫҚ БИДАЙ ЖӘНЕ АРПА ӨНІМДІЛІГІНЕ АТМОСФЕРАЛЫҚ ЖАУЫН ШАШЫННЫҢ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2021 Sep. 30 [cited 2026 Sep. 15];(3 (91):28-36. Available from: https://kazvetjournal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/49

1.СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚ ДАЛАЛЫ АЙМАҒЫНДА ЖАЗДЫҚ БИДАЙ ЖӘНЕ АРПА ӨНІМДІЛІГІНЕ АТМОСФЕРАЛЫҚ ЖАУЫН ШАШЫННЫҢ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler. 2021;(3 (91):28-36. doi:10.37884/3-2021/04

[1] 1. В.И. Панов Потери атмосферных осадков с незащищенных полей в степном засушливом субрегионе, их существенное снижение и стабилизация гидроресурсного потенциала земледелия созданием лесомелиоративных (лесоаграрных) бассейновых агроэколандшафтов // Известия Самарского научного центра Российской академии наук, – т. 18, – №2, – 2016, – с. 472-478.

[2] 2. А.Б. Мустафина. Основные особенности влияния погодных условий на урожайность зерновых культур в Республике Татарстан // Гидрометеорологические исследования и прогнозы. – 2019. – №2(372). – с. 144-153.

[3] 3. Гольдварг Б.А., Боктаев М.В., Филиппов Е.Г., Донцова А.А. Влияние количества осадков в период вегетации на урожайность районированных сортов ярового ячменя в засушливой центральной зоне республики Калмыкия // Зерновое хозяйство России. – 2019 (5), – с.14-17.

[4] 4. Магафурова Ф.Ф., Хуснутдинов В.В. Урожайность и технологические качества зерна различных сортов гречихи в условиях предуральской зоны республики Башкортостан, //Известия Уфимского научного центра РАН, – №3-6, – 2018, – с. 34-36.

[5] 5. Hunt E. D. Svoboda, M., Wardlow B., Hubbard K., Hayes, M., Arkebauer, T. Monitoring the effects of rapid onset of drought on non-irrigated maize with agronomic data and climate -based drought indices// Agricultural and forest meteorology. – 2014. – T.191, – р.1-11.

[6] 6. Рахимова Е.В., Нургазина А.С., Бишимбаева Н.К. Влияние холодового стресса на ультраструктуру пыльников и микроспор ячменя // Ізденістер, нəтижелер – Исследования, результаты. – №1, – 2017. – с.176-184.

[7] 7. Жайлыбай К.Н., Кенбаев Б.К., Медеуова Г.Ж., Сагындыкова А.С. Агроэкологические основы формирования урожая ячменя в зависимости способов внесения удобрений в условиях орошаемого рисового земледелия // Ізденістер, нəтижелер – Исследования, результаты. – №4(84), – 2019. – с.136-143.

[8] 8. Сулейменова Н.Ш., Калыков Д.Б. Влияние изменения климата на функционирование АПК юго-востока Казахстана // Ізденістер, нəтижелер – Исследования, результаты, – №2, – 2019, – с. 226 – 279.

[9] 9. Сулейменова Н.Ш., Калыков Д.Б. Изменения климата и агропромышленный комплекс Алматинской области // Ізденістер, нəтижелер – Исследования, результаты, – №3, 2019, – с. 252 – 256.

[10] 10. Сулейменова Н.Ш., Орынбасарова Г.О. Продуктивность агроэкосистемы масличных культур в условиях изменения климата // Ізденістер, нəтижелер – Исследования, результаты, – №3, 2019, – с. 223-230.